Over W139

W139 is een ruimte voor de presentatie en productie van hedendaagse kunst in het centrum van Amsterdam. De ruimte werd opgericht in 1979 door een groep kunstenaars die op zoek waren naar een alternatief voor de collecties en tentoonstellingen die toen te zien waren in musea en commerciële galeries.

In de afgelopen 30 jaar is W139 geëvolueerd van een anti-establishment kraakpand naar een professioneel niet-institutioneel platform voor hedendaagse kunst. Het programma bestaat uit Nederlandse en buitenlandse kunstenaars die uitgenodigd worden om een nieuw (site-specific) werk te ontwikkelen voor de ruimte.

Vandaag opereert W139 eerder parallel met, dan in tegenstelling tot de meer gevestigde tentoonstellingsruimtes. W139 voorziet ‘room for risk’ en vervult op die manier een unieke rol in de Nederlandse kunstwereld.

Elke vier jaar wordt door het bestuur van W139 een nieuwe directeur aangeduid. Huidig directeur sinds mei 2010 is de Duitse kunstenaar en curator Tim Voss.

Bestuur

Judith Witteman (voorzitter)
Martijn van Boven
Yael Davids
Irene Fortuyn
Monique van der Poel
Bart Tunnissen

Plattegrond W139

Klik op afbeelding om te vergroten (1.25 MB)

Ruimte

Voorruimte

Achterzaal rechter gedeelte

Achterzaal linker gedeelte

Een beknopte geschiedenis van W139

Het oude theater op Warmoestraat 139 in de oudste straat van Amsterdam werd in oktober 1979 gekraakt door een groep jonge kunstenaars waaronder Guus van der Werf, Marianne Kronenberg, Martha Crijns, Reinout Weydom en Ad de Jong, die dat voorjaar net afgestudeerd waren aan de Rietveld Academie. Zij hadden met een bus een trip door Europa gemaakt met in hun bagage een portfolio, een lijst met adressen en telefoonnummers van galerieën en musea. Terug in Amsterdam voelden ze dat voor ze zich konden richten op een internationale carrière er eerst een plek moest komen om hun werk aan vrienden in hun eigen stad te kunnen laten zien. Ook was er een algemene ambitie om in Amsterdam een tegencultuur op te zetten, een beweging tegen de gesloten wereld van de commerciële kunst en musea.

De hoge, koude en lichte ruimte van W139 vormde een oase in de opeengepakte verwaarloosde omgeving in het centrum, een buurt die begin jaren 80 van de vorige eeuw werd overheerst door drughandel en prostitutie. In voortdurende competitie met een aantal andere vergelijkbare door krakers gerunde ruimtes opende W139 een nieuwe tentoonstellingsruimte met ieder weekend performance en punkmuziek. De kunstenaars woonden en werkten in het huizenblok rond W139 en de openingstijden liepen van 12 tot na middernacht. Na de eerste 9 jaar doofde het vuur bij de eerste groep kunstenaars en er werd een diner en discussie voor ongeveer 40 aan W139 gelieerde kunstenaars en ontwerpers georganiseerd. Uit de discussie kwamen veel ideeën voort over de richting die W139 op moest gaan en de vraag wie daarin het voortouw moest nemen. Ad de Jong, één van de oprichters, wilde de rol op zich nemen en werd de eerste directeur. Van 1990–1991 vond hij voor W139 de juiste mensen en wist die te binden om W139 op de kaart te zetten als artistieke ruimte voor grensverleggende kunst en innovatie. De Jong ontwikkelde de fundamentele ideeën voor W139: het buiten de deur houden van een externe macht, W139 actief te houden door het aanstellen van een directeur voor maximaal 4 jaar. Zich puur op kunstenaars te richten. Het verzekeren van de autonome ruimte voor de stichting en voor Amsterdam door de aanschaf van het pand.

In 1992 werd de vloer in de achterruimte verwijderd en moest het programma voor dat jaar aangepast worden. De leiding van W139 was in handen van 4 curatoren Martin Grootenbroer; Hewald Jongenelis; het driemanschap Bas van Tol, Pascal Zwart & Madje Vollaers en de Engelse kunstenaar Tim Brennan.

Het bestuurslid Van den Ban, in die tijd een gevestigd kunstenaar met een internationale carrière, zag in W139 een mogelijkheid voor nieuwe vormen van kunsttentoonstellingen. Deze tentoonstellingen trokken internationaal de aandacht. In een uitwisselingsprogramma bezochten Franse kunstenaars, de toekomstige initiatiefnemers van het Palais de Tokyo, W139; Van den Ban gelooft dat het succesvolle tentoonstellingsconcept van Palais de Tokyo geïnspireerd is op dit bezoek.

Desk, 1990

Ad de Jong was niet bang projecten van uitgenodigde kunstenaars te weigeren of verstrekkende veranderingen voor te stellen. Hij experimenteerde met nieuwe fysieke ondersteunde structuren voor kunstwerken, alternatieve verlichtingsomstandigheden, en combinaties van kunst en interieur ontwerp. Eén van de ideeën voor het tentoonstellen van kunst dat in die jaren ontwikkeld werd zijn de ‘The Desk’ shows. Hiervoor nodigde men voor één avond een kunstenaar uit (of meerdere) zijn werk te presenteren op een enorme tafel die de gehele voorruimte vulde (behalve een één meter brede gang langs de muur). Van een andere bijzondere tentoonstelling herinner ik me kleine ingelijste etsen en houtsneden verlicht door grote tweedehands neonlichten. Elke directeur krijgt vier jaar om W139 vorm te geven zoals hij of zij dat wil: Dominique Pelletey was directeur van 1992–1994, Theo Tegelaers werd directeur in 1994, daarna kwam Jean Bernard Koeman in 1998, Ann Demeester in 2002, en ikzelf in 2006, en kort geleden werd Tim Voss aangesteld, voormalig directeur van Kunstverein Harburger Bahnhof in Hamburg. W139 is een ruimte waar kunstenaars hun eigen wensen kunnen volgen en gratis kunnen delen met iedereen die de deur van W139 binnengaat. Is dat niet wat iedereen wil?

— Gijs Frieling, voormalig directeur van W139 (2006-2010)
Uit ‘Desire and Relevance: Curating for the Many at W139’, Manifesta Journal no. 10, 2009/2010

Colofon

Grafisch ontwerp W139 Sam de Groot
Ontwerp website Joel Galvez & Sam de Groot